Opublikowano: 3 kwietnia 2019

Aktualizacja: 11 kwietnia 2019

Kallisto (księżyc Jowisza, zwany też Jowisz IV)

Kallisto (księżyc Jowisza, zwany też Jowisz IV)

Kallisto należy do grupy tak zwanych księżyców Galileuszowych, jest drugim co do wielkości naturalnym satelitą Jowisza i trzecim w całym dotąd poznanym Układzie Słonecznym. Księżyc ten jest najbardziej oddalony od swojej planety macierzystej spośród wszystkich księżyców Galileuszowych i jest uważany ze jedno z najlepszych miejsc do założenia bazy wypadowej pod przyszłą eksplorację systemu Jowisza. Odkrycie Kallisto przypisywane jest włoskiemu astronomowi (a także astrologowi, matematykowi, fizykowi oraz filozofowi...) Galileuszowi (wł. Galileo Galilei ), który 7.01.1610 r. na Uniwersytecie w Padwie z pomocą skonstruowanego przez siebie refraktora (o powiększeniu około 20x) zauważył w okolicy Jowisza trzy jasne punkty. Kilka dniu później zaobserwował czwarty świetlisty punkt w okolicy planety. W dniu 15.01.1610 r. stwierdził, że owe obiekty krążą wokół Jowisza. Swoje obserwacje i wnioski opublikował w marcu 1610 r. w dziele zatytułowanym Sidereus Nuncius. W roku 1614 niemiecki astronom nazwiskiem Simon Marius opublikował dzieło Mundus Jovialis, w którym to ogłosił się odkrywcą czterech księżyców Jowisza. Jak twierdził po raz pierwszy zaobserwował je już w 1609 r. Ostatecznie jednak to właśnie Galileuszowi przypisywane zostały wszystkie zasługi związane z czterema największymi naturalnymi satelitami Jowisza.

Podobnie jak pozostałe księżyce Galileuszowe, także Kallisto przy dobrych warunkach można zaobserwować już za pomocą lornetki np. 10x50, przyda się jednak choćby niewielki teleskop. Niestety za pomocą amatorskiego sprzętu nie jesteśmy w stanie dostrzec żadnych szczegółów powierzchni Kallisto, wszystkie księżyce widoczne będą jako jasne punkty. Podobnie jak w przypadku pozostałych księżyców trzeba posiłkować się zdjęciami z teleskopów profesjonalnych, sond kosmicznych oraz uruchomić wyobraźnię.

Nazwa:
Nazwa księżyca nawiązuje do jednej z kochanek Zeusa (rzymskiego Jowisza), która w mitologii greckiej występuje jako nimfa leśna, towarzyszka bogini Artemidy lub jako córka króla Arkadii - Lykaona. Jej imię pochodzi od greckiego kalliste i dosłownie oznacza „najpiękniejsza”. Kallisto zginęła najprawdopodobniej z ręki Artemidy, która chciał ukarać ja za utratę dziewictwa (okoliczności śmierci Kallisto nie są do końca jasne). Za sprawą Zeusa Kallisto została przeniesiona na firmament pod postacią gwiazdozbioru Wielkiej Niedźwiedzicy. W innej wersji mitu Kallisto została zamieniona w niedźwiedzicę... (ta wersja mitu przytoczona została przy opisie gwiazdy Arktur w konstelacji Wolarza).

Nazwę dla księżyca zaproponował wspomniany wcześniej Simon Marius, który odpowiedzialny jest za nazewnictwo wszystkich księżyców Galileuszowych. Nazwa Kallisto (jak i trzy pozostałe: Io, Ganimedes i Europa) upowszechniła się wiele lat po śmierci Mariusa, około połowy XIX w. (lub XX, w zależności od źródeł). Wcześniej księżyc ten zwany był Jowiszem IV.

Orbita i ruch obrotowy:
Kallisto okrąża swoją planetę macierzystą w ciągu 16,68 dnia po niemal kołowej orbicie w średniej odległości równej 1 869 000 km. Promień orbity wynosi w przybliżeniu 1 882 700 km. Kallisto obraca się synchronicznie i zawsze jest zwrócona do swojej planety tą samą stroną. W przeciwieństwie do wewnętrznych satelitów, jest w znacznie mniejszym stopniu narażona działanie magnetosfery Jowisza. W przeciwieństwie do Io, Ganimedesa i Europy, nie jest częścią rezonansu orbitalnego, siły pływowe są tu znacznie słabsze niż na pozostałych księżycach Galileusza. Dzięki temu księżyc jest stabilny pod względem geologicznym.

Budowa:
Średnica Kallisto wynosi około 4820,6 km co czyni ją drugim co do wielkości naturalnym satelitą Jowisza i trzecim w całym dotąd poznanym Układzie Słonecznym. Wymiarami zbliżona jest do Merkurego, jest o 1% od niego mniejsza, lecz aż trzykrotnie lżejsza. Posiada najmniejszą średnią gęstość spośród księżyców Galileuszowych, która wynosi około 1,83 g/cm3 (gęstość ziemskiego Księżyca wynosi 3,34 g/cm3). Obserwacje sondy Galileo wykazały, że Kallisto może mieć niewielkie krzemianowe jądro oraz prawdopodobnie ocean ciekłej wody ukryty na głębokości ponad 200 km pod powierzchnią. Jednak prawdopodobieństwo występowania prostych form życia na tym księżycu jest dużo mniejsze niż na Europie lub Ganimedesie. Wewnątrz tego księżyca znajduje się mieszanka krzemianów (około 60%) z wodą (około 40%), zawartośc krzemianów rośnie wraz z głębokością. W odróżnieniu od pozostałych księżyców Galileuszowych, prawdopodobnie wnętrze Kallisto nie posiada wyraźnego podziału na jądro i płaszcz.

Kallisto jest księżycem lodowym, składa się głównie ze skał oraz lodu (w stosunku prawie fifti fifti). Powierzchnia księżyca jest bardzo stara i usiana największą ilością kraterów spośród wszystkich znanych obiektów Układu Słonecznego. Uderzenia meteorytów były czy są głównym czynnikiem kształtującym rzeźbę terenu na Kallisto. Największe kratery uderzeniowe osiągają nawet 200 kilometrów średnicy.

Innymi tworami na powierzchni związanymi z uderzeniami meteorytów są specyficzne kratery w kształcie centrycznie rozchodzących się pierścieni. Za przykład może posłużyć formacja Valhalla, która składa się z centralnego regionu o średnicy 360 km oraz z pierścieni o szerokości dochodzącej nawet do 3 800 km. Krater Valhalla jest największym tego typu znanym obiektem w całym Układzie Słonecznym. Na całej powierzchni Kallisto dominują przeróżne kratery uderzeniowe w najróżniejszych konfiguracjach. Na powierzchni nie występują żadne większe łańcuchy górskie, czy też inne ślady aktywności tektonicznej. Dzięki niskim siłom pływowym oddziałującym na Kallisto, księżyc ten nie przejawia oznak aktywności wulkanicznej oraz ruchu płyt tektonicznych. Na powierzchni księżyca wykryto lód wodny, dwutlenek węgla, krzemiany oraz związki organiczne. Szacuje się, że pod grubą na mniej więcej 80 - 300 km lodową skorupą znajduje się ocean słonej wody, którego warstwa może mieć nawet 10 km głębokości. Jednym z dowodów na istnienie pod powierzchnią księżyca oceanu jest jego nikłe pole magnetyczne o zmiennym natężeniu. Słona woda przewodzi ładunki elektryczne, które indukują owe pole. Księżyc ten ma najciemniejszą powierzchnię spośród księżyców Galileusza, odbija zaledwie około 17% padającego światła słonecznego.

Atmosfera i pole magnetyczne:
Na podstawie obserwacje przeprowadzonych za pomocą sondy Galileo stwierdzono istnienie bardzo rzadkiej atmosfery, która w większości składa się z dwutlenku węgla oraz molekularnego tlenu.

Ciekawostka:
W związku z niskim poziomem promieniowania oraz stabilnością geologiczną księżyc Kallisto uważany jest ze jedno z najlepszych miejsc do założenia bazy pod przyszłą eksplorację systemu Jowisza. Ewentualna baza na powierzchni Kallisto, miałaby zajmować się produkcją paliwa potrzebnego do eksploracji Układu Słonecznego i samego systemu Jowisza.

Specyfikacja:

Odkrywca: Galileo Galilei, Simon Marius
Data odkrycia: 7.01.1610 r.
Planeta macierzysta: Jowisz

Charakterystyka orbity:
Średnia odległość od środka planety: 1 882 700 km
Mimośród: 0,0074
Perycentrum: 1 869 000 km
Apocentrum: 1 897 000 km
Okres obiegu wokół planety: 16,689 d
Obwód orbity: 11 829 000 km
Prędkość orbitalna min.: 8,143 km/s
Prędkość orbitalna śred.: 8,204 km/s
Prędkość orbitalna max.: 8,265 km/s
Nachylenie orbity 2,02o (do ekliptyki), 0,21o (do płaszczyzny równika Jowisza)

Charakterystyka fizyczna:
Średnica: 4820,6 km
Powierzchnia: 7,5 × 107 km2
Objętość: 5,9 × 1010 km3
Masa: 1,0759 × 1023 kg
Średnia gęstość: 1,834 g/cm3
Prędkość ucieczki z powierzchni: 2,4 km/s
Okres obrotu wokół własnej osi: synchroniczny z okresem obiegu
Jasność absolutna: 5,7 mag
Albedo: 0,17
Temperatura powierzchni: ~120 K (-153.15 oC)

Skład atmosfery:
Ciśnienie atmosferyczne: śladowe
Dwutlenek węgla ~100 %

Brak komentarzy

Zobacz także:


Ceres (planeta karłowata, planetoida)

Kategoria:  Układ Słoneczny

Ceres to planeta karłowata, która orbituje wewnątrz pasa planetoid pomiędzy Marsem a Jowiszem. Planetoida została odkryta 1.01.1801 r. przez włoskiego astronoma Giuseppe Piazziego, który początkowo myślał że odkrył kometę, jednak powodu braku widocznej komy Ceres uznano ostatecznie za planetę. Po kilkudziesięciu latach od odkrycia została ...

Czytaj więcej

Europa (księżyc Jowisza, zwany też Jowisz II)

Kategoria:  Układ Słoneczny

Europa należy do grupy tak zwanych księżyców Galileuszowych, jest czwartym co do wielkości naturalnym satelitą Jowisza i szóstym w całym dotąd poznanym Układzie Słonecznym. Europa na tle pozostałych obiektów US wyróżnia się tym, że pod swoją skutą lodem powierzchnią posiada rozległe oceany ciekłej wody oraz ...

Czytaj więcej

Ganimedes (księżyc Jowisza, zwany też Jowisz III)

Kategoria:  Układ Słoneczny

Ganimedes należy do grupy tak zwanych księżyców Galileuszowych, jest największym naturalnym satelitą Jowisza oraz największym w całym dotąd poznanym Układzie Słonecznym. Na tle pozostałych obiektów US wyróżnia się tym, że pod swoją skutą lodem powierzchnią najprawdopodobniej posiada rozległe oceany ciekłej wody, w których jak się ...

Czytaj więcej

Io (księżyc Jowisza, zwany też Jowisz I)

Kategoria:  Układ Słoneczny

Io należy do grupy tak zwanych księżyców Galileuszowych, jest trzecim co do wielkości naturalnym satelitą Jowisza i czwartym w całym dotąd poznanym Układzie Słonecznym. Jest jednym z najmniej przyjaznych człowiekowi miejsc w US, co zawdzięcza nadzwyczajnej aktywności wulkanicznej oraz wszechobecnej siarce. Smród powietrza na Io ...

Czytaj więcej

Pallas (planeta karłowata, planetoida)

Kategoria:  Układ Słoneczny

Pallas to druga w kolejności odkryta planetoida, jest też drugim pod względem objętości i trzecim pod względem masy obiektem w głównym pasie planetoid. Naukowcy szacują, że jej masa stanowi około 7% łącznej masy całego pasa planetoid. Jej średnica wynosi w przybliżeniu 544 km. Prawdopodobnie jest ...

Czytaj więcej