Opublikowano: 3 kwietnia 2019

Aktualizacja: 6 kwietnia 2019

Europa (księżyc Jowisza, zwany też Jowisz II)

Europa (księżyc Jowisza, zwany też Jowisz II)

Europa należy do grupy tak zwanych księżyców Galileuszowych, jest czwartym co do wielkości naturalnym satelitą Jowisza i szóstym w całym dotąd poznanym Układzie Słonecznym. Europa na tle pozostałych obiektów US wyróżnia się tym, że pod swoją skutą lodem powierzchnią posiada rozległe oceany ciekłej wody oraz liczne gejzery wyrzucające parę wodną. Jej odkrycie przypisywane jest włoskiemu astronomowi (a także astrologowi, matematykowi, fizykowi oraz filozofowi...) Galileuszowi (wł. Galileo Galilei ), który 7.01.1610 r. na Uniwersytecie w Padwie z pomocą skonstruowanego przez siebie refraktora (o powiększeniu około 20x) zauważył w okolicy Jowisza trzy jasne punkty. Kilka dniu później zaobserwował czwarty świetlisty punkt w okolicy planety. W dniu 15.01.1610 r. stwierdził, że owe obiekty krążą wokół Jowisza. Swoje obserwacje i wnioski opublikował w marcu 1610 r. w dziele zatytułowanym Sidereus Nuncius. W roku 1614 niemiecki astronom nazwiskiem Simon Marius opublikował dzieło Mundus Jovialis, w którym to ogłosił się odkrywcą czterech księżyców Jowisza. Jak twierdził po raz pierwszy zaobserwował je już w 1609 r. Ostatecznie jednak to właśnie Galileuszowi przypisywane zostały wszystkie zasługi związane z czterema największymi naturalnymi satelitami Jowisza.

Podobnie jak pozostałe księżyce Galileuszowe, także Europę przy dobrych warunkach można zaobserwować już za pomocą lornetki np. 10x50, przyda się jednak choćby niewielki teleskop. Niestety za pomocą amatorskiego sprzętu nie jesteśmy w stanie dostrzec żadnych szczegółów powierzchni Io, wszystkie księżyce widoczne będą jako jasne punkty. Trzeba posiłkować się zdjęciami z teleskopów profesjonalnych, sond kosmicznych oraz uruchomić wyobraźnię.

Nazwa
Nazwa księżyca nawiązuje do imienia jednej z kochanek Zeusa (w mitologii rzymskiej zwanego Jowiszem), słynącej z niezwykłej urody królewny tyryjskiej (późniejszej królowej Krety oraz matki Minosa i Radamantysa), którą Zeus uwiódł pod postacią białego byka. Nazwę Europa zaproponował wspomniany wcześniej Simon Marius, który odpowiedzialny jest za nazewnictwo wszystkich księżyców Galileuszowych. Nazwa Europa (jak i trzy pozostałe: Io, Ganimedes i Kallisto) upowszechniła się wiele lat po śmierci Mariusa, około połowy XIX w. (lub XX, w zależności od źródeł). Wcześniej księżyc ten zwany był Jowiszem II.

Orbita i ruch obrotowy
Europa okrąża swoją planetę macierzystą w ciągu 3,5 dnia po kołowej orbicie w odległości 671 tys. km. Księżyc ten zawsze zwrócony do niego tą samą półkulą. Europa jest w rezonansie orbitalnym z dwoma innymi księżycami Galileuszowymi - Ganimedesem oraz Io, co w powiązaniu z oddziaływaniem grawitacyjnym Jowisza powoduje procesy pływowe na Europie. Uważa się, że dostarczają one energii księżycowi, dzięki której możliwe jest istnienie wodnego oceanu pod powierzchnią tego satelity oraz występowanie gejzerów.

Budowa
Średnica Europy wynosi 3122 km co czyni ją czwartym co do wielkości naturalnym satelitą Jowisza i szóstym w całym dotąd poznanym Układzie Słonecznym. Posiada dość wysoką średnią gęstość, równą 3,01 g/cm3 (gęstość ziemskiego Księżyca wynosi 3,34 g/cm3). Wewnętrzna budowa Europy nie została ostatecznie ustalona, przyjmuje się że w sercu Europy znajduje się żelazne jądro, otoczone przez płaszcz, którego wewnętrzna warstwa zbudowana jest z krzemianów. Zewnętrzne warstwy zbudowane zostały z wody pod postacią skorupy lodowej oraz podpowierzchniowego słonego oceanu. Przyjmuje się, że grubość lodowej skorupy może wynosić około 30-35 km, choć niektórzy naukowcy twierdzą, że grubość lodu nie przekracza zaledwie kilku kilometrów. Dane pozyskane przez sondę Galileo pozwalaną z prawie 100% pewnością stwierdzić, że pod skorupą lodu znajduje się ocean słonej wody, który może być głęboki nawet na 90 km. Według innych, mniej popularnych teorii zamiast oceanu pod powierzchnią istnieje warstwa plastycznego lodu. Istnienie oceanu jest możliwe dzięki potężnym siłom pływowym Jowisza, którego oddziaływanie deformuje Europę, a powstała w ten sposób siły tarcia rozgrzewają księżyc. Jedna z hipotez dotyczących powstania życia na Ziemi mówi, że pierwsze organizmy żywe pojawiły się nie w zbiornikach powierzchniowych, ale w analogicznym środowisko jakie występuje właśnie na Europie. Księżyc ten obecnie jest jednym z najbardziej obiecujących miejsc do poszukiwania życia poza Ziemią.

Powierzchnię Europy charakteryzują bardzo małe różnice wysokości ukształtowania terenu, pomimo tego powierzchnia tego księżyca jest dość zróżnicowana, popękana oraz poprzecinana licznymi szczelinami. Szczegółowe obserwacje wykazały niewiele wzniesień wyższych niż kilkaset metrów. Podobnie jak na Io, także i na Europie występuje niewiele kraterów uderzeniowych. Kratery mają zupełnie inny wygląd niż na pozostałych lodowych księżycach w Układzie Słonecznym. Nie posiadają wałów i wzniesień centralnych, a wokół nich występują koncentryczne szczeliny i krawędzie, które mogły powstać w wyniku wypełnienia kraterów przez cieplejszy materiał spod powierzchni. Cechą szczególną powierzchni Europy są tak zwane lineamenty - ciemne, czerwonawe rysy związane ze spękaniem skorupy lodowej. Widoczny w spękaniach ciemniejszy odcień to najprawdopodobniej sole mineralne oraz kwas siarkowy. Zdjęcia wykonane przez sondę Galileo wskazują na to, że powierzchnia Europy ulega dynamicznym zmianom. Przypuszcza się, że czerwonawe obszary są zabarwione przez materiał wyniesiony z wnętrza księżyca przez cieplejszy lód, unoszący się ku powierzchni, natomiast obszary zimniejsze dosłownie toną, powracając w głąb skorupy. Szacuje się, że skorupa tego księżyca jest stosunkowo młoda (w skali kosmicznej) i ma ok. 30 mln lat. Dla porównanie najstarsze twory na powierzchni księżyca Io mają zaledwie około 1000 lat.

Atmosfera i pole magnetyczne
Europa posiada znikomą i niezwykle rzadką atmosferę, jej ciśnienie w przybliżeniu wynosi zaledwie 1 mikropaskal. Atmosferę zaobserwowano za pomocą teleskopu Hubble’a. Inaczej niż na Ziemi, tlen nie jest pochodzenia organicznego, lecz powstaje w skutek rozbicia cząsteczek wody na atomy tlenu i wodoru pod wpływem promieniowania UV oraz bombardowania powierzchni elektronami oraz jonami pochodzącymi z magnetosfery Jowisza. Obecność silnej magnetosfery sprawia, że promieniowanie na powierzchni księżyca osiąga zabójczy dla człowieka poziom. Europa posiada także słabą jonosferę, a tlen uciekający z księżyca tworzy chmurę gazu ciągnącą się za tym satelitą.

Animacja przedstawiająca okolice miejsca zwanego Conamara Chaos, stworzona na podstawie danych uzyskanych przez sondę Galileo:



Specyfikacja:

Odkrywca: Galileo Galilei, Simon Marius
Data odkrycia: 7.01.1610 r.
Planeta macierzysta: Jowisz

Charakterystyka orbity:
Średnia odległość od środka planety: 671 034 km
Mimośród: 0,0094
Perycentrum: 664 700 km
Apocentrum: 677 300 km
Okres obiegu wokół planety: 3,551 d
Obwód orbity: 4 216 100 km
Prędkość orbitalna min.: 13,613 km/s
Prędkość orbitalna śred.: 13,741 km/s
Prędkość orbitalna max.: 13,871 km/s
Nachylenie orbity 1,79o(do ekliptyki), 0,47o (do płaszczyzny równika Jowisza)

Charakterystyka fizyczna:
Średnica: 3121,6 km
Powierzchnia: 3,1 × 107 km2
Objętość: 1,593 × 1010 km3
Masa: 4,80 × 1022 kg
Średnia gęstość: 3,014 g/cm3
Prędkość ucieczki z powierzchni: 2,0 km/s
Albedo: 0,67
Temperatura powierzchni 85 K (-188.15 oC) - 125 K (-148.15 oC)

Atmosfera:
Ciśnienie atmosferyczne: 1 μPa
Tlen: 100 %

Brak komentarzy

Zobacz także:


Ceres (planeta karłowata, planetoida)

Kategoria:  Układ Słoneczny

Ceres to planeta karłowata, która orbituje wewnątrz pasa planetoid pomiędzy Marsem a Jowiszem. Planetoida została odkryta 1.01.1801 r. przez włoskiego astronoma Giuseppe Piazziego, który początkowo myślał że odkrył kometę, jednak powodu braku widocznej komy Ceres uznano ostatecznie za planetę. Po kilkudziesięciu latach od odkrycia została ...

Czytaj więcej

Ganimedes (księżyc Jowisza, zwany też Jowisz III)

Kategoria:  Układ Słoneczny

Ganimedes należy do grupy tak zwanych księżyców Galileuszowych, jest największym naturalnym satelitą Jowisza oraz największym w całym dotąd poznanym Układzie Słonecznym. Na tle pozostałych obiektów US wyróżnia się tym, że pod swoją skutą lodem powierzchnią najprawdopodobniej posiada rozległe oceany ciekłej wody, w których jak się ...

Czytaj więcej

Io (księżyc Jowisza, zwany też Jowisz I)

Kategoria:  Układ Słoneczny

Io należy do grupy tak zwanych księżyców Galileuszowych, jest trzecim co do wielkości naturalnym satelitą Jowisza i czwartym w całym dotąd poznanym Układzie Słonecznym. Jest jednym z najmniej przyjaznych człowiekowi miejsc w US, co zawdzięcza nadzwyczajnej aktywności wulkanicznej oraz wszechobecnej siarce. Smród powietrza na Io ...

Czytaj więcej

Kallisto (księżyc Jowisza, zwany też Jowisz IV)

Kategoria:  Układ Słoneczny

Kallisto należy do grupy tak zwanych księżyców Galileuszowych, jest drugim co do wielkości naturalnym satelitą Jowisza i trzecim w całym dotąd poznanym Układzie Słonecznym. Księżyc ten jest najbardziej oddalony od swojej planety macierzystej spośród wszystkich księżyców Galileuszowych i jest uważany ze jedno z najlepszych miejsc ...

Czytaj więcej

Pallas (planeta karłowata, planetoida)

Kategoria:  Układ Słoneczny

Pallas to druga w kolejności odkryta planetoida, jest też drugim pod względem objętości i trzecim pod względem masy obiektem w głównym pasie planetoid. Naukowcy szacują, że jej masa stanowi około 7% łącznej masy całego pasa planetoid. Jej średnica wynosi w przybliżeniu 544 km. Prawdopodobnie jest ...

Czytaj więcej