Opublikowano: 7 kwietnia 2019

Aktualizacja: 7 kwietnia 2019

Ceres (planeta karłowata, planetoida)

Ceres (planeta karłowata, planetoida)

Ceres to planeta karłowata, która orbituje wewnątrz pasa planetoid pomiędzy Marsem a Jowiszem. Planetoida została odkryta 1.01.1801 r. przez włoskiego astronoma Giuseppe Piazziego, który początkowo myślał że odkrył kometę, jednak powodu braku widocznej komy Ceres uznano ostatecznie za planetę. Po kilkudziesięciu latach od odkrycia została zdegradowana i określona jako planetoida. W sierpniu 2006 r., kiedy to wprowadzony został termin planeta karłowata Ceres została zaliczona do tej waśnie grupy obiektów.

Historia odkrycia Ceres wiąże się z hipotezą Johanna Daniela Titiusa (Johann Daniel Tietz) - urodzonego w Chojnicach astronoma, fizyka i biologa - zauważył on pewną prawidłowość, której podlegają średnie odległości planet od Słońca. Hipoteza ta została opublikowana w 1772 r. przez dyrektora obserwatorium astronomicznego w Berlinie - Johanna Elerta Bodego i od tego czasu jest znana jako reguła Titiusa-Bodego. Hipoteza ta traktowana była raczej jako ciekawostka, aż do momentu odkrycia Urana przez Williama Herschela w 1781 r. Według obliczeń Titiusa pomiędzy orbitami Mars i Jowisza "brakowało" jednaj planety. Od tego czasu rozpoczęły się gorączkowe polowania na nową - nieznaną planetę.

Ceres można obserwować już za pomocą niewielkich teleskopów amatorskich, w których będzie widniała jako jasny punku zmieniający z nocy na noc swoją pozycje względem otaczających obiektów. Najlepsze warunki obserwacji przypadają oczywiście podczas jej opozycji, kiedy to może osiągnąć jasność około 6,7 mag. W dobrych warunkach można dostrzec ją przez lornetkę. Obecnie można dość łatwo wyśledzić Ceres na niebie, znajduje się 5-6o na zachód od gwiazdy Sabik, na wysokości ok 19o. W ciągu najbliższych kilku dni (7-24.04.2019) planetoida zatoczy łuk wokół gwiazdy V2355 w Wężowniku.

Nazwa:
Planeta karłowata Ceres nazwana została na cześć rzymskiej bogini wegetacji, urodzajów oraz upraw polowych. Była ona córką Saturna i Ops, siostrą Jowisza (a także jego kochanką), Junona, Westy, Neptuna oraz Plutona. Była utożsamiana z grecką boginią Demeter. Bogini Ceres była opiekunką Sycylii, a to właśnie w obserwatorium w Palermo na Sycylii Giuseppe Piazzi po raz pierwszy zaobserwował Ceres. Pierwotna nazwa planetoidy brzmiała Ceres Ferdinandae a jej drugi człon był ukłonem w stronę Ferdynanda III Toskańskego - patrona Piazziego.

Budowa planetoidy:
Wymiary Ceres to 975 x 909 km, jest ona największym i najbardziej masywnym znanym obiektem wśród planetoid pasa głównego. Jej masa wynosi 9,35 × 1020 kg co najprawdopodobniej stanowi około 1/3 masy wszystkich pozostałych znanych nam planetoid. Wokół swej własnej osi obraca się w czasie 9h 4m. Jej średnia gęstość szacowana jest na 2,077 g/cm3.

Najprawdopodobniej wnętrze planetoidy Ceres składa się z dużego skalnego jądra, ponad którym rozciąga się warstwa lodu wodnego oraz cienka skorupa zewnętrzna powstała z lekkich minerałów. Naukowcy przypuszczają, że ilość wody zawartej wewnątrz planetoidy pięciokrotnie przewyższa ilość słodkiej wody na Ziemi. Ceres, ma kulisty - regularny kształt przypominający właściwe planety Układu Słonecznego. Najprawdopodobniej w dalszym formowaniu się tej planety karłowatej przeszkadzały oddziałujące na nią olbrzymie siły grawitacyjne Jowisza oraz Marsa. Większość informacji na temat tej planetoidy zawdzięczamy sondzie Dawn, która w marcu 2015 r. rozpoczęła badanie tego ciała niebieskiego. W czerwcu 2018 r. sonda wykonała szczegółowe fotografie między innymi regionu Cerealia Facula z wysokości około 34 kilometrów. Na zdjęciach ukazały się charakterystyczne struktury białych plam na powierzchni planetoidy, plamy te składają się głównie z węglanu sodu. Występowanie tego związku chemicznego sugeruje aktywność hydrotermalną, co z kolei wskazuje obecność zamarzniętego oceanu, pod powierzchnią Ceres. Uczeni wciąż ustalają, czy woda zawarta we wnętrzu Ceres mogła występować niegdyś w stanie ciekłym.

Powierzchnia Ceres ma ciemny odcień, pokryta jest materiałem bogatym w węgiel, jej współczynnik albedo jest bardzo mały i wynosi tylko 0,09 - 0,11. Pierwsze dokładniejsze obserwacje szczegółów na powierzchni tej planety karłowatej stały się możliwe dopiero w wykorzystaniem teleskopu Hubble’a, przez który dostrzeżono między innymi ciemną plamę o średnicy 250 km nazwaną „Piazzi” - na cześć odkrywcy Ceres. Planetoida ta wykazuje niewielką aktywność na powierzchni - między innymi kriowulkaniczną - dość powszechną między innymi na kilku księżycach gazowych gigantów jednak niespotykaną w wewnętrznym Układzie Słonecznym.

Orbita:
Planeta karłowata Ceres porusza się wokół Słońca w środku głównego pasa planetoid po orbicie nachylonej względem ekliptyki pod kątem 10,6o i mimośrodzie równym 0,076. Jej średnia odległości od centrum Układu Słonecznego wynosi około 2,77 jednostek astronomicznych (j.a.). Peryhelium - najmniejsza odległość od Słońca wynosi 2,56 j.a., aphelium czyli największa odległość od Słońca to w przybliżeniu 2,98 j.a. Okres orbitalny planetoidy wynosi 4 lata i 221 dni.

Specyfikacja:

Odkrywca: Giuseppe Piazzi
Data odkrycia: 1.01.1801 r.
Przynależność: główny pas planetoid

Charakterystyka fizyczna:
Średnica: 975 × 909 km
Masa: 9,5 × 1020 kg
Średnia gęstość: 2,08 g/cm3
Okres obrotu wokół własnej osi: 9 h 4 m i 36 s
Albedo: 0,09 - 0,11
Jasność absolutna: 3,32 mag.
Temperatura: w przybliżeniu od 167 K do 239 K (-106.15 do -34.15oC)

Charakterystyka orbity:
Średnia odległość od Słońce: 413 937 309 km (2,767 j.a.)
Wielka półoś orbity: 414 909 695 km (2,7735 j.a.)
Mimośród: 0,0767
Peryhelium: 381 100 576 km (2,5475 j.a.)
Aphelium: 446 594 524 km (2,9853 j.a.)
Okres obiegu wokół Słońca: 4 lata 219 dni i 15 godzin
Średnia prędkość orbitalna: 17,91 km/s
Nachylenie orbity względem ekliptyki: 10,58o

Brak komentarzy

Zobacz także:


Europa (księżyc Jowisza, zwany też Jowisz II)

Kategoria:  Układ Słoneczny

Europa należy do grupy tak zwanych księżyców Galileuszowych, jest czwartym co do wielkości naturalnym satelitą Jowisza i szóstym w całym dotąd poznanym Układzie Słonecznym. Europa na tle pozostałych obiektów US wyróżnia się tym, że pod swoją skutą lodem powierzchnią posiada rozległe oceany ciekłej wody oraz ...

Czytaj więcej

Ganimedes (księżyc Jowisza, zwany też Jowisz III)

Kategoria:  Układ Słoneczny

Ganimedes należy do grupy tak zwanych księżyców Galileuszowych, jest największym naturalnym satelitą Jowisza oraz największym w całym dotąd poznanym Układzie Słonecznym. Na tle pozostałych obiektów US wyróżnia się tym, że pod swoją skutą lodem powierzchnią najprawdopodobniej posiada rozległe oceany ciekłej wody, w których jak się ...

Czytaj więcej

Io (księżyc Jowisza, zwany też Jowisz I)

Kategoria:  Układ Słoneczny

Io należy do grupy tak zwanych księżyców Galileuszowych, jest trzecim co do wielkości naturalnym satelitą Jowisza i czwartym w całym dotąd poznanym Układzie Słonecznym. Jest jednym z najmniej przyjaznych człowiekowi miejsc w US, co zawdzięcza nadzwyczajnej aktywności wulkanicznej oraz wszechobecnej siarce. Smród powietrza na Io ...

Czytaj więcej

Kallisto (księżyc Jowisza, zwany też Jowisz IV)

Kategoria:  Układ Słoneczny

Kallisto należy do grupy tak zwanych księżyców Galileuszowych, jest drugim co do wielkości naturalnym satelitą Jowisza i trzecim w całym dotąd poznanym Układzie Słonecznym. Księżyc ten jest najbardziej oddalony od swojej planety macierzystej spośród wszystkich księżyców Galileuszowych i jest uważany ze jedno z najlepszych miejsc ...

Czytaj więcej

Pallas (planeta karłowata, planetoida)

Kategoria:  Układ Słoneczny

Pallas to druga w kolejności odkryta planetoida, jest też drugim pod względem objętości i trzecim pod względem masy obiektem w głównym pasie planetoid. Naukowcy szacują, że jej masa stanowi około 7% łącznej masy całego pasa planetoid. Jej średnica wynosi w przybliżeniu 544 km. Prawdopodobnie jest ...

Czytaj więcej