Opublikowano: 10 kwietnia 2019

Aktualizacja: 11 kwietnia 2019

Arktur (Alfa Boötis)

Arktur (Alfa Boötis)

Arktur to pomarańczowy olbrzym należący do typu widmowego K (typ ten reprezentują żółto-pomarańczowe gwiazdy o temperaturze fotosfery w granicach 3900 - 5200 K). Alfa Boötis jest najjaśniejszą gwiazdą w konstelacji Wolarza o obserwowanej wielkości gwiazdowej równej −0,04 mag. Jest czwartą pod względem jasności gwiazdą na nocnym niebie i drugą na półkuli północnej (Syriuszu) oddaloną zaledwie o około 36,7 lat świetlnych od Słońca.

Nazwa:
Po raz pierwszy nazwa tej gwiazdy występuje u Hezjoda z Beocji, żyjącego około 800 p.n.e greckiego epika. W języku starogreckim słowo Arktouros (Ἀρκτοῦρος), tłumaczyć można mniej więcej jako „strażnik niedźwiedzia”. Nazwa gwiazdy wskazuje na mitologiczny związek Arktura z gwiazdozbiorem Wielkiej Niedźwiedzicy, za którą podąża wraz z obrotem sfery niebieskiej.

Arktur w mitologii:
Gwiazda ta ma także swoje miejsce w mitologii greckiej. Arktur kojarzony jest z mitem o Arkasie, synu Zeusa (lub Pana) i Kallisto, która w mitologii greckiej występuje jako nimfa leśna, towarzyszka bogini Artemidy lub jako córka króla Arkadii - Lykaona. Kallisto za swój związek z Zeusem (lub Panem) i utratę dziewictwa została zamieniona w niedźwiedzicę (i innej wersji za karę zabiła ją Artemida). Osierocony Arkas nie miał łatwego dzieciństwa, Zeus oddał go na wychowanie Mai - matce Hermesa. Pewnego dnia dziadek Arkasa - Lykaon, chcąc podstępnie skorzystać ze zdolność jasnowidzenia Zeusa, zabił wnuka i podał do spożycia Zeusowi jego ciało. Władca bogów nie dał się podejść i rozwścieczony czynem Lykaona począł ciskać piorunami, a zbrodniczego króla zamienił w wilka i wygnał z pałacu. Zeus poskładał zwłoki młodego Arkasa do kupy po czym ponownie tchnął w nie życie. Pewnego dnia, będąc już królem Arkas wybrał się na polowanie, które oczywiście nie mogło skończyć się dla nikogo szczęśliwie. Na swej drodze spotkał bowiem niedźwiedzia, a właściwie swoją matkę Kallisto pod postacią niedźwiedzicy. Matka od razu rozpoznała w nim swojego syna i ruszyła w jego kierunku. Jednak młody król widział jedynie zwierze, które zapragnął zresztą upolować. Zrozpaczona Kallisto ścigana przez myśliwego schroniła się w świątyni Zeusa Lykyjskieg, w ferworze polowania oboje naruszyli świętość okręgu świątynnego za co kara mogła być tylko jedna - śmierć. Jednak Zeus ulitował się nad nieszczęśnikami i oboje przeniósł na nieboskłon. Kallisto na nocnym niebie widnieje jako konstelacja Wielkiej Niedźwiedzicy a jej syn Arkas strzeże jej właśnie pod postacią gwiazdy Arktur (Arktouros - „strażnik niedźwiedzia”). Imieniem Kallisto został nazwany także jeden z księżyców Jowisza.

Obserwacje:
Arktur jako czwarta gwiazda pod względem jasności doskonale widoczna jest gołym okiem. Pięknie prezentuje się praktycznie w każdym sprzęcie optycznym - od najprostszej lornetki po sporych rozmiarów teleskop. Wraz z gwiazdami Cor Caroli (Psy Gończe), Denebola (Lew) oraz Spica (Panna) tworzy charakterystyczny asteryzm zwany Diament Panny, wewnątrz którego znajduje się prawie cały gwiazdozbiór Warkocz Bereniki. Arktur budził różne odczucia wśród kultur starożytnych. Ludność zamieszkała w rejonie basenu morza śródziemnego obawiała się wpływu tej czerwonej gwiazdy, z kolei w starożytnej Mezopotamii Arktur utożsamiany był z jednym z najwyższych bogów - Enlilem. W śród ludów Hawajów i Polinezji zwany był „Gwiazdą Radości”, dzięki niemu żeglarze mogli nawigować na oceanie.

Właściwości fizyczne:
Alfa Boötis jest pomarańczowym olbrzymem należący do typu widmowego K. W świetle widzialnym emituje około 113 razy więcej promieniowania niż Słońce. Średnica tarczy Arktura jest 25 razy większa niż Słońca, jednak masa gwiazdy to zaledwie około 1,5 masy naszej gwiazdy dziennej. Arktur jest pierwszą gwiazdą, u której stwierdzono ruch własny (odkrycia tego dokonał Edmund Halley w 1718 r.)- w ciągu 800 lat przesuwa się na niebie o odległość kątową równą średnicy tarczy Księżyca (wielkość kątową Księżyca obserwowanego z Ziemi wynosi około 30 minut kątowych). Wiek Arktura szacuje się w przybliżeniu na 5,9 - 8,6 miliarda lat.

Arktur jako gwiazda podwójna, hipoteza o istnieniu układu planetarnego:
Dane nadesłane przez sztucznego satelitę Hipparcos (High Precision Parallax Collecting Satellite lub Hipparcos Space Astrometry Mission, na cześć Hipparchosa z Nikei) wskazują na to, że Arktur również jest gwiazdą podwójną. Jego prawdopodobny towarzysz jest około dwudziestu razy mniej jasny niż on sam i orbituje ekstremalnie blisko gwiazdy głównej. Ponadto badania przeprowadzone na początku lat 90-tych wykazały, że Arktur może posiadać własny prosty układ planetarny. Szacuje się, że planeta okrążająca Alfa Boötis może mieć masę 12 razy większa od Jowisza. Jak dotąd istnienie planety jest jedynie niepotwierdzoną hipotezą.

Specyfikacja:

Dane obserwacyjne:
Gwiazdozbiór: Wolarz
Rektascensja: 14h 15m 39,6s
Deklinacja: +19o 10′ 56,67"
Paralaksa: 0,08883 +/- 0,00054″
Odległość: 36,72 +/- 0,22 lat świetlnych
Wielkość obserwowana: −0,05 mag
Rozmiar kątowy: 0,0210″
Ruch własny (RA): −1093,39 +/- 0,44 mas*/rok
Ruch własny (DEC): −2000,06 +/- 0,39 mas*/rok
Prędkość radialna: −5,19 +/- 0,04 km/s

Charakterystyka fizyczna:
Rodzaj gwiazdy: pomarańczowy olbrzym
Typ widmowy: K0 III
Masa: 1,08 +/- 0,06 Masy Słońca
Promień: 25,4 +/- 0,2 Promienia Słońca
Wielkość absolutna: −0,31 mag
Jasność: 215 Jasności Słońca
Przyspieszenie grawitacyjne: 0,4571 +/- 0,0005 m/s2
Wiek: 7,1 +/- 1,5 mld lat
Temperatura 4286 +/- 30K

Charakterystyka orbitalna:
Krąży wokół: Centrum Galaktyki
Półoś wielka: 4321 pc**
Mimośród: 0,7520

---------------------------------
* mas - sekunda kątowa
** pc - parsek

Brak komentarzy

Zobacz także:


Aldebaran (Alfa Tauri, Cor Tauri, Tascheter, Parilicium)

Kategoria:  Gwiazdy

Aldebaran to najjaśniejsza gwiazda w konstelacji Byka, jej jasność obserwowana wynosi około 0,86 mag. Aldebaran zajmuje wysoką - 14 pozycję na liście najjaśniejszych gwiazd (wliczając Słońce). W zasadzie jest to układ podwójny składający się z gwiazd Alfa Tauri (pomarańczowy olbrzym) A oraz Alfa Tauri B ...

Czytaj więcej

Izar (Epsilon Boötis, Mirak, Pulcherrima)

Kategoria:  Gwiazdy

Iraz to jedna z najpiękniejszych gwiazd podwójnych północnego nieba. Podwójność Izara odkrył rosyjski astronom Friedrich Georg Wilhelm Struve (1793 - 1864, z pochodzenia Niemiec bałtycki), który urzeczony blaskiem gwiazdy nadał jej nazwę "Pulcherrima" - co z łaciny oznacz po prostu „najpiękniejsza”. Izar należy do gwiazdozbioru ...

Czytaj więcej