Aldebaran (Alfa Tauri, Cor Tauri, Tascheter, Parilicium)

Aldebaran (Alfa Tauri, Cor Tauri, Tascheter, Parilicium)

Aldebaran to najjaśniejsza gwiazda w konstelacji Byka, jej jasność obserwowana wynosi około 0,86 mag. Aldebaran zajmuje wysoką - 14 pozycję na liście najjaśniejszych gwiazd (wliczając Słońce). W zasadzie jest to układ podwójny składający się z gwiazd Alfa Tauri (pomarańczowy olbrzym) A oraz Alfa Tauri B (czerwony karzeł). Wokół głównego składnika krąży przynajmniej jedna egzoplaneta. Gwiazda ta oddalona jest od Słońca o mniej więcej 66 - 67 lat świetlnych.

Nazwa:
Starożytni arabscy astronomowie zauważyli, że gwiazda ta podąża za Plejadami. W języku arabskim nazwę al-dabarān można tłumaczyć właśnie jako „podążający” lub "śledzący" (Plejady oczywiście). W średniowiecznych tablicach alfonsyńskich gwiazda ta figuruje pod nazwą "Serce Byka" ( łac. Cor Tauri). Starożytni Persowie nazywali ją "Tascheter", Rzymianie gwiazdę to określali "Parilicium". Ostatecznie nazwa Aldebaran została zatwierdzona w 2016 r. przez Międzynarodową Unię Astronomiczną.

Aldebaran w mitologii i kulturze:
Gwiazda ta była doskonale znana w starożytności, około 5000 lat temu punkt równonocy wiosennej znajdował się w pobliżu Aldebarana. Według hinduskiego system astrologii i astronomii - Dźjotisza odpowiednikiem Aldebarana jest Rohini. W starożytnej Persji gwiazda ta należała do czterech „Królewskich Gwiazd” lub „Strażników Nieba”. Z Aldebaranem związane było obchodzone w dniu 21 kwietnia rzymskie święto Parilia - na cześć bogini Pales, opiekunki pasterzy i ich trzody. W astrologii Aldebran symbolizuje pomyślność, bogactwo, a także płodność.

Obserwacje:
Znalezienia Aldebarana nie jest specjalnie trudne, jako czternasta gwiazda pod względem jasności jest doskonale widoczna jest gołym okiem. Pięknie prezentuje się praktycznie w każdym sprzęcie optycznym - od najprostszej lornetki po sporych rozmiarów teleskop. Aldebaran widoczny jest na tle gromady otwartej Hiady (Melotte 25, Collinder 50), do której jednak nie należy. Alfa Tauri leży mniej więcej w połowie drogi między Słońcem a Hiadami. Obserwacje Aldebarana (a także Arktura oraz Syriusza) pozwoliły na odkrycie zjawiska ruchu własnego gwiazd. Odkrycie tego dokonał angielski astronom i matematyk Edmund Halley (1656 - 1742) w 1718 r. W ciągu ostatnich 2000 lat pozycja Aldebarana zmieniła się o 7 minut łuk ('). Gwiazda ta oddala się od Ziemi z prędkością około 54 km/s. Według niektórych badaczy, jakieś 400 000 - 200 000 lat p.n.e mogła być to najjaśniejszą gwiazda na nocnym niebie, a jej ówczesna jasność szacowana jest na około -1.54 mag. W tym okresie jej odległość od Układu Słonecznego wynosiła jedynie około 21 lat świetlnych.

Właściwości fizyczne:
Głównym składnikiem układu podwójnego Albebarana jest Alfa Tauri A - Aldebaran właściwy. Jest to olbrzym o barwie pomarańczowej, należący do typu widmowego K5 (o temperaturze fotosfery mieszczącej się w przedziale 3900 - 5200 K ). Temperatura Alfa Tauri A wynosi około 4010 K, jest niższa niż temperatura fotosfery Słońca (5778 K). Aldebaran właściwy emituje znaczną część promieniowania w zakresie podczerwonym, łącznie gwiazda ta emituje około 425 razy więcej promieniowania niż nasze słońce Słońce. Gwiazda ta położona jest obecnie w odległości około 66,6 lat świetlnych od Układu Słonecznego. Promień Aldebarana A jest około 36 razy większy niż Słońca. Masa Alfa Tauri A jest około 1,7 raza większa od masy naszej gwiazdy dziennej. Aldebaran A wysyła w przestrzeń kosmiczną silny wiatr gwiazdowy, w odległości około 1000 jednostek astronomicznych od gwiazdy znajduje się szok końcowy. Gwiazda jest zanurzona w Bąblu Lokalnym, podobnie jak Słońce; nie tworzy w nim łukowej fali uderzeniowe.

Drugim składnikiem tworzącym Aldebarana jest Alfa Tauri B. Jest to czerwony karzeł reprezentujący typ widmowy M2. Alfa Tauri B jest stosunkowo niewielką gwiazdą, jej promień stanowi jedynie około 36% promienia Słońca. Masa tego czerwonego karła to około 15% masy Słońca. Alfa Tauri B świeci z jasnością około 0,0014 jasności Słońca.

Wokół Alfa Tauri A krąży egzoplaneta zwana Aldebaran b. Jest to gazowy olbrzym około 6,5 razy masywniejszy od Jowisza. Planeta ta znajduje się w odległości około 67 lat świetlnych od Słońca. Pierwsze hipotezy dotyczące istnienia planety pojawiły się w 1993 r., jednak dopiero w roku 2015 udało się oddzielić sygnały powodowane przez wewnętrzną aktywność gwiazdy od wywołanego przez oddziaływanie towarzysza i potwierdzić istnienie planety Aldebaran b.

Specyfikacja:

Dane obserwacyjne:
Gwiazdozbiór: Byk
Rektascensja: 04h 35m 55,24s
Deklinacja: +16o 30′ 33,49″
Odległość od Słońca: 66,6 +/- 1,1 lat świetlnych
Wielkość obserwowana: 0,86 mag.
Rozmiar kątowy: 0,01996″
Ruch własny (Ra): 63,45 +/- 0,84 mas*/rok
Ruch własny (Dec): −188,94 +/- 0,65 mas/rok
Prędkość radialna: 54,26 +/- 0,03 km/s

Charakterystyka fizyczna:
Rodzaj gwiazdy: olbrzym
Typ widmowy: K5+ III
Masa: 1,7 masy Słońca
Promień: 44,2 +/- 0,9 Promienia Słońca
Wielkość absolutna: −0,68 mag.
Jasność: 425 Jasności Słońca
Okres obrotu: 400 doby
Prędkość obrotu: 5,2 km/s
Wiek: 6,6 +/- 2,4 mld lat
Temperatura: około 4010 K

---------------------------------
* mas - sekunda kątowa

Brak komentarzy

Zobacz także:


Arktur (Alfa Boötis)

Arktur (Alfa Boötis)

Kategoria:  Gwiazdy

Arktur to pomarańczowy olbrzym należący do typu widmowego K (typ ten reprezentują żółto-pomarańczowe gwiazdy o temperaturze fotosfery w granicach 3900 - 5200 K). Alfa Boötis jest najjaśniejszą gwiazdą w konstelacji Wolarza o obserwowanej wielkości gwiazdowej równej −0,04 mag. Jest czwartą pod względem jasności gwiazdą na ...

Czytaj więcej

Hiady (Melotte 25, Collinder 50)

Kategoria:  Gromady Otwarte

Hiady to największa gromada otwarta znajdująca się w gwiazdozbiorze Byka. Gromadę po raz pierwszy skatalogował włoski astronom Giovanni Batista Hodierna (1597-1660 r.) w 1654 r. Gołym, nieuzbrojonym okiem widać jedynie najjaśniejsze gwiazdy wchodzące w skład tej gromady otwartej, za to pięknie prezentują się w praktycznie ...

Czytaj więcej

Izar (Epsilon Boötis, Mirak, Pulcherrima)

Kategoria:  Gwiazdy

Iraz to jedna z najpiękniejszych gwiazd podwójnych północnego nieba. Podwójność Izara odkrył rosyjski astronom Friedrich Georg Wilhelm Struve (1793 - 1864, z pochodzenia Niemiec bałtycki), który urzeczony blaskiem gwiazdy nadał jej nazwę "Pulcherrima" - co z łaciny oznacz po prostu „najpiękniejsza”. Izar należy do gwiazdozbioru ...

Czytaj więcej

Plejady (Messier 45, Melotte 22)

Kategoria:  Gromady Otwarte

Gromada otwarta Plejady to jeden z najpopularniejszych i zarazem najpiękniejszych obiektów głębokiego kosmosu. Charles Messier (1730 - 1817 r.) gromadę tą umieścił na 45 pozycji swojego słynnego katalogu. Plejady doskonale widoczne są nawet gołym, nie uzbrojonym okiem. Pięknie prezentują się w praktycznie każdym sprzęcie optycznym, ...

Czytaj więcej